تبلیغات
اندیشه - زندگی بعد از مرگ

اندیشه

زندگی بعد از مرگ
موضوع: روح
سه شنبه 10 اسفند 1389 09:55 ق.ظ

زندگی پس از مرگ

معاد، اعتقادی راسخ و عظیم در ادیان آسمانی

از معتقدات مشترك میان ادیان بزرگ جهان، بحث زندگی پس از مرگ است. اصولادغدغه همه انسان ها آگاهی از سرنوشت خویش است. بشر از نخستین روزهای زندگی خود در این عالم نسبت به استمرار حیات خود یا نابودی به وسیله مرگ نگران بوده است. وجود خدایانی كه شوون مرگ و زندگی پس از مرگ را اداره می كرده اند و به نام خدای مردگان یا خدای زیرزمین یا ... در میان اسطوره های ادیان باستانی مشهورند، بسط و عمق چنین اعتقادهایی را در میان انسان ها و جوامع اولیه گواهی می دهد.

.

ادبیات و داستان های رایج میان فرهنگ ها و تمدن های مختلف، اشعار شعرا و نقوش بازمانده از پیشینیان از كنده كاری های روی سنگ های غارها تا آثار نقاشان مشهور جهان نیز گوشه ای از دغدغه های انسان در این مبحث است. اشكال متنوع آداب و رسوم ملل و تمدن های باستانی و اولیه تا امروز نسبت به مردگان از تشییع و چگونگی رفتار با جسد مردگان از غسل و تكفین و تدفین یا سوزاندن و خاكستر كردن آنها یا توجه به نوع لباس و تابوت و ... نیز توجه ویژه بشر را به این امر مهم می رساند؛ همچنین آیین های بزرگداشت و احترام به اموات و تلاش در پاسداشت یاد و خاطره آنان، احترام به ارواح یا احیانا پرستش اموات به صورت عمومی یا امواتی خاص چون گذشتگان و اجداد هر خانواده یا برگزاری مراسم هفته سالگرد و احیانا سالگردهای متوالی، نثار گل یا انواع خوراكی ها و قربانی ها در فرهنگ های گوناگون همگی ریشه در اهمیت داشتن موضوع مرگ و زندگی پس از آن و میل بشر به جاودانگی و سعادت دارد.

طبیعی است با این همه اهتمام در میان جوامع بشری به این مساله مهم، ادیان و آیین های سراسر عالم و رهبران آنها به وفور به آن توجه داشته و در آموزش ها و موعظه های مطرح شده در میان اعتقادات ایشان وجود داشته باشد.

در این نوشتار علاوه بر نگاهی گذرا به آموزه های اسلامی به مساله معاد، گذری بر اعتقادات و توجه ادیان بزرگ جهان به مساله مرگ و آینده انسان پس از آن خواهیم داشت. *

پس از توحید و یكتاپرستی، مهم ترین مساله مورد توجه در اسلام و قرآن معاد است، زیرا نزدیك به یك چهارم آیات قرآنی در تشریح و توضیح آموزه های معاد مطرح شده است. بسیاری از مسائل مربوط به معاد از جمله امكان بازگشت به زندگی پس از مرگ و دلایل وقوع معاد پس از زندگی دنیا، نمونه های عینی معاد ، مباحث درباره برزخ و معاد جسمانی و حتی جزئیات نعمت های بهشتی و عقوبت های جهنم، رسیدگی به پرونده اعمال، حساب و میزان و ... در آیات قرآنی بیان شده است. بیش از 70 اسم و ویژگی معاد در قرآن ذكر شده كه نمونه هایی از آن، یوم الحساب، یوم الانذار، یوم الوعید، یوم التغابن، یوم الاخره، یوم الازفه، یوم الحسره و ... است.

در قرآن بنا بر تفسیر موضوعی قرآن تالیف آیت الله مكارم شیرازی حدود 6 نمونه دلیل از میان آیات قرآن در امكان بازگشت به زندگی پس از مرگ برای انسان وجود دارد مانند رستاخیز انرژی ها و حیات زمین و گیاهان پس از مرگ و ... بعلاوه 7 دلیل از میان آیات قرآنی در وقوع معاد وجود دارد مانند برهان عدالت، برهان حكمت، برهان رحمت، برهان هدف، حركت و ...  قرآن انكار معاد را از سوی منكران آن فرار از مسوولیت پاسخگویی به اعمال دنیوی می داند و از راه برهان و دلیلی كه نزد آنان باشد. آنچه انگیزه منكران معاد است چیزی جز پیروی از هوی و هوس و جستجوی راهی برای توجیه لذت جویی های مادی نیست. «آیا انسان گمان می كند كه استخوان های او را پس از مرگ (برای زنده شدن مجدد) گردآوری نمی كنیم. نه تنها این كار را انجام می دهیم بلكه سرانگشتان او را نیز متناسب خلق خواهیم كرد، اما انسان می خواهد جلوی راه او (برای فساد و بی بندوباری) باز باشد (و لذا زنده شدن پس از مرگ را انكار می كند) .»(قیامه 5 - 3)  در اسلام به سختی جان كندن محتضر، فشار قبر به خاطر بداخلاقی و تضییع نعمت تصریح شده، همچنین به برزخ كه فاصله بین دنیا و آخرت به حساب می آید و محلی برای تكامل ارواح مومنین، بهره مندی موقت از نعمت های بهشتی و عقوبت های بدكرداری است. پاسخگویی به پرسش های فرشتگان سوال كننده در قبر، اجتماع ارواح نیكوكاران در دارالسلام و ارواح بدكاران در وادی یمن از ویژگی های دوره برزخ یا اتاق انتظار برای ورود به مرحله نهایی زندگی یعنی قیامت است. مرگ همه موجودات حتی فرشتگان مخصوص و مقرب و بقای ذات سرمدی باریتعالی قبل از قیامت، از جمله ویژگی های برپایی قیامت است. با برپایی قیامت و برخاستن مردگان و رسیدگی به پرونده اعمال و حشر همه انسان ها و گذار از پل صراط و مشخص شدن جهنمی ها و بهشتی ها، آخرین مرحله نجات یعنی شفاعت شفاعت كنندگانی مانند پیامبر اسلام، اهل بیت و مومنین مقرب و علما و شهدا از گناهكاران رخ خواهد داد و بدینسان پیروان و دوستداران اسلام و بندگان صالح خداوند كه عناد و لجبازی نداشته و مطیع خداوند بوده اند رستگار شده و وارد بهشت ابدی و بهره مند از لذایذ مادی و معنوی می شوند. در اعتقادات اسلامی، بهشت و جهنم دارای درجاتی و دركاتی است كه به نسبت قوت یا ضعف اعمال صالح و ایمان یا رذالت های اخلاقی و... تقسیم بندی و رتبه بندی میان بهشتیان و جهنمیان رخ می دهد. عالی ترین درجات بهشتی از آن انبیاء، علما و شهدا و پست ترین دركات جهنم از آن منافقین است. روایت های فراوانی درباره جزییات مسائلی كه ذكر شد در لابه لای متون اسلامی و كتب روایی مسلمین از همه فرق و مذاهب وارد شده و وجود دارد. همچنین فلاسفه و حكمای اسلامی و متكلمین گرایش های مختلف در اسلام كتاب ها، مقالات و آراء و نظریات متنوعی درباره معاد دارند.

در دیگر ادیان و آیین ها، مبحث معاد مانند اسلام مبسوط نیست، ولی آن مقدار كه از مطالعه عقاید و متون مذهبی ایشان، اعتقاد به معاد و زندگی جاویدان انسان استنباط می شود، در این جا به طور خلاصه ذكر می گردد. در مسیحیت مهم ترین سمبل رستاخیز، وجود خود حضرت مسیح است. عیسی مسیح كه نزد مسیحیان خدایی تجسد یافته در میان انسان ها برای به دوش گرفتن بار گناهان آنان است، وسیله نجات دیگر گناهكاران به حساب می آید. بعضی وجه تسمیه نام دیگر عیسی را كه یسوع استخلاصی و رهایی خلایق از آتش جهنم دانسته اند؛ هر چند بنابر عقیده مسلمین، عیسی مسیح هرگز گرفتار دشمنانش نشد و خداوند او را نجات داد، اما مسیحیان او را زنده پس از مرگ می دانند و رستاخیر او از قبر كه موجب سعادت و نجات است، اساس عقیده مسیحیت در اعتقاد به خداست یعنی با مرگ عیسی بشر از گناه و عذاب نجات یافته و عیسی خود را فدای گناهان انسان ها كرده است. اگر عیسی نیامده و بر صلیب مصلوب نشده بود بنابر اعتقاد آنان آفرینش عالم و نزول و تجسم مسیح و رستاخیز او معنایی نداشت. مسیحیان ذات انسان را گناهكار می دانند، زیرا آدم ابوالبشر با گناه خویش موجب سرایت گناه به نسل خویش است. سعادت انسان پس از مرگ تنها در گرو توبه اوست و توبه انسان باید با پرداخت جریمه گناه همراه می شد تا خداوند آن را می پذیرفت، زیرا بشر با گناه شریعت الهی را شكست و این كار مستلزم مجازات است و عیسی به عنوان نماینده و جانشین خدا به زمین آمد، به صلیب كشیده شد و مجازات و مرگ او روی صلیب موجب نجات انسان ها شد، مگر كسانی كه خود نخواهند این نجات شامل حالشان شود. پس رستاخیز مسیح یا برخاستن او از قبر پس از مرگ بر صلیب و دفن، اساس ایمان مسیحیت و نجات مسیحیان است. آ نان این رستاخیز را واقعی و جسمانی می دانند. از بررسی اعتقادات گفته شده بخوبی روشن می شود كه 1- مسیحیان به زندگی پس از مرگ اعتقاد دارند. 2- سعادت انسان دغدغه ای است كه مانند دیگر ادیان در مسیحیت مورد اهتمام است. 3- راه نجات و سعادت بشر با طراحی تجسد پسر خدا (خدا) در قالب عیسی و به صلیب كشیده شدن او و هموار كردن رنج و مصائب بشر بر وجود خویش معلوم شد. 4- رستاخیز عیسی كه خود گواهی بر زنده شدن پس از مرگ است درباره عیسی مسیح اساس ایمان مسیحیت است. مسیحیان معتقدند عیسی پس از رستاخیز به آسمان عروج كرده و كنار خداوند قرار گرفته است. در آموز ه های مسیحیت، بهشت و جهنم وجود دارد و سعادت پس از مرگ آنچنان كه ذكر شد به ایمان به مسیح برمی گردد.  زنده كردن اموات كه از معجزات حضرت عیسی بوده است خود دلیل دیگری در توجه به مرگ و زندگی پس از آن بوده و همچنین امكان زنده شدن پس از مرگ را گواهی می دهد.

اما دردین زرتشت كه اعتقاد به معاد یكی از اركان اساسی تعالیم آن است، اهمیت اساسی دارد زیرا هم پایان زندگی فرد و هم پایان عمر دنیا هر دو با هم فرجام جهان هستی هستند. جاودانگی انسان همانند جاودانگی بسیاری از مقدسات دین زرتشت از معتقدات آنان است. جاودانگی، هم به معنای جزای خیر و پاداش زندگی پس از مرگ است و هم جایگاه حقیقی انسان و مرگ، سلاح روح شر یا اهریمن است. انسان برای نابودی و مردن پدید نیامده و مرگ پایان راه انسان نیست، زیرا اگر چنین شود این اهریمن است كه فائق آمده و پیروز میدان نبرد خواهد بود نه اهورا مزدا، بنابر اعتقاد زرتشتیان، روح انسان پس از مرگ تا 3 شب اطراف بدن میت باقی می ماند و پیرامون گفتار خویش در طول حیات دنیویش در شب اول می اندیشد. سپس در شب های دوم و سوم نیز درباره پندار نیك و كردار نیك خویش اندیشه می كند. توجه به گفتار نیك، پندار نیك و كردار نیك در دین زرتشت همانند دیگر ادیان آسمانی مورد اهتمام است.

در این سه شب روح، حسرت و دلدادگی نسبت به جسم دارد و اگر حمایت سروش دادگر نباشد دیوهای در كمین روح، او را آزرده می كنند. بازماندگان میت می توانند با دعا و قرائت متون مقدس، حمایت سروش را كه ایزد حامی اموات است، جلب كنند. این شب ها زمان خوف و رجاء برای انسان است، خوف از اندیشه های بد و امید به اندیشه های نیك وی در حیات دنیوی متوفی وجود دارد. پس از این سه شب است كه روح برای داوری درباره اعمال خوب یا بدش كه اینك در برابرش وجود دارد نزد داوران مهر حضور می یابد و براساس گفتار نیك و كردار نیك و پندار نیك وی در برابر بدی هایی از همان نوع سنجش صورت می گیرد و وی راهی بهشت یا دوزخ می شود. در اعتقادات زرتشتی برزخ نیز وجود دارد، اما برزخ همانند اعتقاد مسلمین جای انتظار همه اموات نیست، بلكه فقط مردگانی كه نیكی ها و بدی های گفتار و پندار و كردار آنان برابر شود در هستگان یا برزخ جای می گیرند. هستگان مكانی است ما بین بهشت و دوزخ و در واقع معادل آن در فرهنگ اسلامی، مكانی به نام اعراف كه مابین بهشت و جهنم است. زرتشتیان تفكر مسیحیت را كه مرگ و زندگی فردی بتواند كفاره گناهان دیگران باشد را نمی پذیرند.

 بشر از نخستین روزهای زندگی خود در این عالم نسبت به استمرار حیات خویش یا نابودی به وسیله مرگ نگران بوده استدر معاد زرتشتیان، پلی برای عبور نیكوكاران و رستگاران به سوی بهشت وجود دارد.

با عبور از این پل، رویت ایزدان معنوی نیز امكان پذیر است. در اسلام شبیه همین اعتقادات وجود دارد كه هر انسانی باید از پل صراط عبور كند و آن را بر بالای جهنم قرار داده اند تا آنان كه بندگی خدای یكتا را نكرده اند و حق الناسی به عهده ایشان است، در میانه راه در جهنم سقوط كنند.

در اعتقادات اسلامی و زرتشتی گریه و زاری افراطی بر اموات جایز نیست و صبر و بردباری بر مرگ عزیزان ممدوح است.

در اسلام لطمه زدن بر خود یا چاك دادن لباس و... جایز نیست و بازماندگانی كه صبر و بردباری پیشه كنند به پاداش نیكو وعده داده شده اند؛ اما در دین زرتشتی چنانچه بازماندگان گریه و زاری بیش از اندازه كنند اعتقاد بر این است كه گریه و زاری آنان چون زیاد شود همچون رودی طغیان كرده وگذر مرده آنان را از پل با مانع و مشكل مواجه می كند، به همین دلیل آن را گناه می دانند.

بهشت در آیین زرتشت كاملامعنوی است و طبقاتی به نام های گفتار نیك، پندار نیك و كردار نیك دارد و جهنم دارای 4 طبقه بداندیشی و بدزبانی و بدرفتاری در بالاو انگره دمانا در یك تاریكی مطلق و بی نهایت در زیر است كه روی هم بدترین هستی نامیده شده و در آن روان های بد با غذاهای تلخ و زهرآگین عذاب می شوند.

در اسلام طرفداران معاد جسمانی با ادله متعدد از قرآن و روایات اثبات می كنند معاد جسمانی نیز هست و بهره های نیكوكاران یا بدكاران در بهشت و جهنم علاوه بر بهره های معنوی، بهره های مادی و جسمانی نیز است. طبقات بهشت به 8 و طبقات جهنم به 7 طبقه می رسد. طبقات بهشت را درجه و طبقات جهنم را دركه گویند، همچنین انواع تقسیم بندی های بهشت همانند جنه، فردوس، اعلی علیین و... نشانگر تنوع نعمت های بهشتی هستند. عذاب ها، خوراك های جهنمیان چون حمیم، ضریع، زقوم و مكان هایی چون، اسفلالسافلین و... گوناگونی عذاب ها و مكان های عذاب را بیان می كنند. بر خلاف معتقدات مسلمانان كه آتش و آب های جوشان و سوختن گوشت و پوست معذبین و حرارت فراوان را از قرآن در روایات معتبر خویش استخراج می كنند. زرتشتیان به عذاب با آتش و دیگر عذاب های منشعب از آن نمی اندیشند. آتش نزد آنان مقدس بوده و وسیله عذاب نیست، بلكه تاریكی و سردی از ویژگی های جهنم نزد زرتشتیان است در قرآن، آتش عذاب جهنم است و اعمال زشت گناهكاران موجب افروخته شدن عذاب است، یعنی زشتی یا نیكی، عذاب های جهنم یا نعمت های بهشتی را می سازند و در اندیشه زرتشتیان نیز اهورا مزدا كسی را مجازات نمی كند، بلكه اهورا مزدا فقط پیروان دین زرتشت را از مواهب و آفریده های خودكه جز نیكی و خوبی نیست، می بخشد و بهره های جهنمیان همان مواهب اهریمنی است.

یهود و معاد

 براساس آموزه های اسلامی، همه انبیاء به بهشت و سعادت بشارت داده اند و پیروان خویش را از عذاب های الهی ترسانیده اند و آنان را از سركشی و عصیان و شومی عاقبت این اعمال انذار داده اند و فلسفه نبوت انذار و تبشیر بوده است و اتمام حجت خداوند بر مردم، تا در روز قیامت عذری در برابر محبت های الهی باقی نمانده باشد.

بنابر چنین آموزه هایی موسی بن عمران، پیامبر بزرگ خداوند نیز می بایستی پیروان خود را نسبت به آینده ایشان انذار داده باشد و بحث معاد میان یهودیان مانند دیگر ادیان از همان ابتدای نبوت وی مطرح شده باشد.

اما بیشتر دانشمندان دانش ادیان تصریح می كنند یهودیان اعتقاد روشنی به آخرت و روز جزا ندارند و جزای اعمالشان را بیشتر در این جهان می دانند و اعتقاد به رستاخیز كه در دین آنان ذكر شده، قدمتی به اندازه قدمت دیگر اعتقاداتشان ندارد. متخصصان علوم ادیان بر آنند كه اعتقاد به بهشت و جهنم و روز جزا در تورات مطرح نشده و این عقیده پس از همجواری بنی اسرائیل با ایرانیان در دوره اسارت، از آیین زرتشتیان تاثیر گرفته است. به نظر می رسد مهم ترین و اولین منابع تشریح اعتقاد به معاد در منابع دین یهود، كتاب تلمود است. تلمود تركیبی از میشنا و گماراست كه پس از دوران اسارت بابلی به وسیله دانشمندان بنی اسرائیل تدوین شده است. آنان برای جلوگیری از نابودی ایمان و باورهای دین خود به تدریس و جمع آوری احادیث شفاهی میان بنی اسرائیل پرداختند. در كتاب گنجینه تلمود آمده است معاد جزو اصول دین یهودیان است و در تعلیمات دینی دانشمندان یهود هیچ یك از موضوعات مربوط به جهان مانند اعتقاد به رستاخیز مردگان دارای اهمیت نیست و انكار آن گناهی بزرگ محسوب می شود؛ اما گروهی از یهودیان به نام فرقه صدوقیان معتقد به نابودی روح همراه با معدوم شدن جسم بوده اند. همچنین در این كه آیا معاد شامل همه انسان هاست یا بعضی از اقشار مردم را شامل می شود، میان دانشمندان یهودی اختلاف است. بعضی از آنان معاد را شامل حال همه مرده ها دانسته اند، در حالی كه گروهی دیگر آن را مختص یهودیان می دانند و گروه سوم حتی یهودیانی را كه نیكوكار نباشند و امتیاز لازم را كسب نكرده باشند از پاداش زندگی پس از مرگ محروم می دانند.

اعتقاد به معاد و زنده شدن مردگان اختصاص به جهان دیگر ندارد، بلكه بنا بر نص قرآن كریم زنده شدن مردگان با انگیزه های مختلف میان پیروان ادیان مختلف در همین دنیا بارها رخ داده است و در آینده هم رخ خواهد داد، ازجمله زنده شدن 4 مرغ كشته شده كه گوشت و استخوان آنها كوبیده و به هم آمیخته شده بود توسط ابراهیم خلیل كه شیخ الانبیاء است برای یقین مورد مطالبه وی از خداوند، همچنین زنده شدن مقتول بنی اسرائیل كه ماجرای آن در سوره بقره ذكر شده است. زنده كردن مردگان توسط حضرت عیسی كه از شمار معجزات آن حضرت محسوب می شود و همچنین معجزه اصحاب كهف كه از شمار مومنان موحد مسیحی محسوب می شدند از دیگر نمونه های زنده شدن مردگان در همین دنیاست؛ البته نمونه های دیگری نیز در قرآن در همین زمینه وجود دارد. در میان حوادث مختلف تاریخ اسلام نیز نمونه های فراوانی از این دست وجود دارد، اما اعتقاد راسخ شیعیان به رجعت ائمه معصومین و مومنان در آخرالزمان بازگشت به زندگی پس از مرگ را در طیف وسیعی برای یاری دین خدا مطرح می كند كه همه این موارد حكایت از قدرت بی پایان خداوند تعالی دارد. اعتقاد به استمرار و حیات انسان و زندگی پس از مرگ در دیگر ادیان و آیین ها نیز وجود دارد كه از حوصله این مقاله بیرون است و باید در فرصتی دیگر به اعتقادات ادیان و آیین های بزرگ همانند هندو، بودا، شینتو و سایر دین ها پرداخت





آخرین مطالب ارسالی











Designer Mohammad Raiei And copyRights 2011